Brand Analytics 2024 жылғы тамыздағы Қазақстандағы әлеуметтік желілердің белсенді аудиториясын (авторларын) зерттеу деректерін ұсынады. Зерттеудің назары белсенді (жазушы) аудиторияға бағытталған, себебі біз әлеуметтік медианы жария коммуникация құралы ретінде және олардың қоғамдық пікірді қалыптастыруға әсерін зерттейміз.
Хабарлама – кез келген ашық (жария) пост – мәртебеде, қабырғада, топтарда, пікірлерде және т.б. Жеке хат алмасудағы немесе «тек достарға арналған» режиміндегі хабарламалар есепке алынбайды.
Автор – айына кем дегенде бір жария хабарлама жазған пайдаланушы.
Зерттеу аясында «Қазақстан» географиясына жататын хабарламалар тіл бойынша шектеусіз талданды. Географияны анықтау үшін авторлардың профильдерінен, хабарлама геобелгілерінен алынған деректер пайдаланылды, сонымен қатар географияны анықтау үшін хабарлама мәтіндері талданды. Барлық әлеуметтік желілерге арналған қолданылатын геосөздіктер топонимдерді жазудың барлық нұсқаларымен, соның ішінде «пайдаланушы» нұсқасымен – пайдаланушылар қарым-қатынаста қолданатындармен бірегейлендірілген және кеңейтілген.
Зерттеуде Instagram, Facebook, ВКонтакте, Одноклассники, Youtube сияқты Қазақстан Республикасында пайдаланушылар белсенді пайдаланатын әлеуметтік платформалар бойынша деректер ұсынылған. Зерттеуге белсенді аудитория мен жасалатын контенттің көлемі, авторлардың жынысы және хабарлама тілдері бойынша деректер кіреді.
Telegram және TikTok желілерінде хабарламалардың географиясы туралы сенімді ақпарат болмағандықтан, олар бойынша деректер зерттеудің негізгі бөлігіне енгізілмеген. Қосымша инфографикада барлық платформалар бойынша ақпаратты шартты түрде салыстыру үшін географияны есепке алмай, қазақ тілі бойынша Telegram және TikTok үшін деректер келтірілген.
Қазақстанның ақпараттық өрісінің толық бейнесін түсіну үшін зерттеу әлеуметтік желілердегі пайдаланушылар олардың материалдарына сілтемелер жиі қалдыратын онлайн БАҚ рейтингін қамтиды.
Қазақстанның әлеуметтік желілерінің белсенді аудиториясының саны және жынысы
Белсенді авторлардың саны бойынша да және хабарламаларының көлемі бойынша да Meta әлеуметтік желілері, Instagram және Facebook көш бастайды. Содан кейін танымал бес әлеуметтік платформа тобында екі ресейлік әлеуметтік желі (ВКонтакте және Одноклассники), сондай-ақ Youtube бар.
Көрініс былтырғы жылға ұқсас. 2023 жылдың қыркүйегімен салыстырғанда хабарламалар саны бойынша аздаған түрлі бағытты қозғалыстар байқалады – мысалы, Facebook ВКонтакте желісін жарияланған контент көлемі бойынша екінші орыннан үшінші орынға жылжытты.
Әлеуметтік желілердегі белсенділік (автордың бір ай ішіндегі хабарламаларының орташа саны) төмендеді. Қазір бұл платформалардың бірінші үштігінде айына 9 хабарлама, ОК желісінде 11 хабарлама, YouTube желісінде – 12. Өткен жылы ОК желісінде айына 14 хабарлама, ВКонтакте желісінде – 13 болды, олар белсенділік бойынша көшбасшы болды.
Өткен жыл ішінде барлық платформалар көбірек ерлер платформасына айналды. Қазақстанда ВКонтакте Ресейге қарағанда әлдеқайда ерлер желісі. Ал қалғаны жылдан жылға дәстүрлі және өзгеріссіз: YouTube – ерлер, Facebook желісінде гендерлік теңдік, Instagram – әйелдер.
ВКонтакте желісінде жас шоғырланымы бойынша қалыпты үлестірім, олардың ішінде негізгісі – 25-34 жас аралығында, бұл ең белсенді жас аудитория. Ресейден айырмашылығы, мұндағы әлеуметтік желі басқа платформалар сияқты жас. Facebook желісінде, Вконтакте желісімен салыстырғанда, жасы үлкендеу аудитория, негізгі шоғырланым – 35-44 жастағылар, ең төлем қабілетті.
Қазақстан желіде қандай тілдерде сөйлейді
Қазақстанның әлеуметтік желілерінде орыс және қазақ тілдері басым. Сонымен қатар, орыс тілінің үлесі жоғары, бірақ YouTube желісінен басқа барлық платформаларда жыл сайын төмендеуде.
Орыс тіліндегі хабарламалар бәрінен де Одноклассники мен ВКонтакте ресейлік платформаларында көбірек. Сондай-ақ YouTube желісінде. Ең азы – Facebook желісінде, онда қолданушылар 2023 жылдан бастап-ақ орыс тіліне қарағанда қазақ тілінде көбірек жазды.
Жоғарыдағы инфографикада 2024 жылдың тамыз айындағы географиясы бойынша шектеусіз қазақ тіліндегі хабарламалар саны бойынша жасалған әлеуметтік медиа көздерінің рейтингі ұсынылған. Топ-5
көшбасшылары Telegram және TikTok болды. Сонымен қатар, Telegram цифрмен медиа ретінде «өзін көрсетеді» – авторлардың аз саны жетекші контент көлемін жасайды.
Егер негізгі платформалардағы авторлар (инфографикада жоғарырақ) саны мен көп тілді контент көлемін («Қазақстан» географиясымен) Telegram және TikTok желілеріндегі гео шектеусіз авторлар саны және қазақ тіліндегі хабарламалар саны бойынша деректермен шартты түрде салыстыратын болсақ, онда егер гео есепке ала отырып, тіл бойынша шектеулерсіз Telegram және TikTok бойынша деректерді бағалай алсақ, контент көлемі бойынша Telegram, ал белсенді авторлар саны бойынша TikTok көшбасшы болады деп болжауға болады.
Қазақстанның ең вирустық онлайн БАҚ
Қазақстанның ақпараттық өрісін қалыптастыруда БАҚ шешуші рөл атқарады. Жоғарыда олардың материалдарына сілтемелерді әлеуметтік желі қолданушылары жиі бөлісетін онлайн БАҚ рейтингі келтірілген. Әлеуметтік желілердегі БАҚ дәйексөздері қандай дереккөздер адамдар арасында танымал екенін және оқырмандар арасында жанды жауап табатынын көрсетеді.
Рейтинг БАҚ-тың бір айдағы дәйексөз алыну индексі бойынша құрылған. Бір айдағы ресурстың дәйексөз алыну индексі – бұл басылымның талданатын айда жарияланған материалдарына әлеуметтік медиадағы сілтемелер саны (географиялық шектеусіз).
БАҚ-тың ағымдағы рейтингін 2023 жылдың қыркүйегіндегі былтырғы жылғы рейтінгімен салыстыра отырып, Топ-20 құрамы елеулі өзгеріске ұшырамағанын атап өтуге болады. Айтарлықтай динамика тек бірнеше ресурстарда байқалады. Мысалы, 24.kz рейтингтің 11 позициясынан 20-шы сатысына төмендеді.
Қазақстандағы әлеуметтік желілерді дамытудағы трендтер
Қазақстандағы ең танымал әлеуметтік платформалар – Meta әлеуметтік желілері (Instagram, Facebook), ресейлік әлеуметтік желілер (ВКонтакте, Одноклассники), сондай-ақ YouTube. Жетекші әлеуметтік желі – Instagram.
Қазақстанның әлеуметтік медиасында бұрынғысынша ең көп таралған тіл – орыс тілі. Бірақ оны пайдалану жылдан жылға азайып келеді. Ерекшелік – YouTube, онда орыс тіліндегі контент көлемінің өсуі байқалады. 2023 және 2024 жылдардағы бақылаулар Facebook желісінде қазақ тілін орыс тілінен жиі қолданатынын көрсетеді.
Гео бойынша шектеусіз қазақ тіліндегі контент көлемі бойынша жетекші платформалар – Telegram және TikTok.
Ең көп дәйексөз келтірілген БАҚ-тың Топ-20 рейтингінің құрамы 2023 жылмен салыстырғанда тұрақты – көшбасшылар өз позицияларын сенімді ұстайды және әлеуметтік медиа қолданушылары арасында танымал.
Зерттеу деректерінің құрамы
Brand Analytics әлеуметтік желілердің орыс, қазақ және посткеңестік кеңістік үшін өзекті тағы 10 тілдегі барлық жария хабарламаларын, сондай-ақ хабарлама авторларының деректерін жинайды және индекстейді. Осы зерттеу аясында 2024 жылдың тамызында 3,3 миллиардтан астам әлеуметтік медиа хабарламалары талданды.
Әрбір әлеуметтік желі бойынша ел бойынша деректерді бөлу үшін геоанықтау пайызы ескерілді: география бойынша деректері бар хабарламалардың саны геодеректері бар хабарламалардың пайызына бөлінді. Авторлар үшін де осыған сәйкес.
Географияны анықтау үшін: авторлардың профильдерінен, хабарлама геобелгілерінен, сонымен қатар хабарлама мәтіндерінен деректер алынды. Барлық әлеуметтік желілерге арналған геосөздіктер топонимдерді жазудың барлық нұсқаларымен, соның ішінде «пайдаланушы» нұсқасымен бірегейлендірілген және кеңейтілген.
Жынысты анықтау үшін: авторлардың профильдерінен деректер алынды және автордың аты мен тегін лингвистикалық талдау арқылы алынған жыныс деректерімен толықтырылды.
Жасын анықтау үшін: авторлардың профильдерінен деректер алынды.
Зерттеудің негізгі терминдері
- Автор — айына кем дегенде 1 жария хабарлама жазған пайдаланушы.
- Хабарлама — кез келген ашық (жария) пост — мәртебеде, қабырғада, топтарда, пікірлерде, Instagram және ВКонтакте желілеріндегі тарихтарда. Жеке хат алмасудағы
немесе «тек достарға арналған» режиміндегі хабарламалар есепке алынбайды.
